Jan van den Ende is Hoogleraar Management van Technologie en Innovatie aan de Rotterdam School of Management, Erasmus Universiteit (RSM). Hij is tevens Hoogleraar Innovatie in de Glastuinbouw. In de sector is hij een veelgevraagd spreker over innovatie en bespreekt hij regelmatig ‘servitization’. Servitization is de transformatie van een bedrijf van productgerichtheid naar een servicegericht bedrijfsmodel. Aangezien Blue Radix een groot voorstander is van het servicegerichte model, interviewden we Jan over zijn visie op de glastuinbouw vanuit een innovatieperspectief.
Welke belangrijke ontwikkelingen voorziet u in de innovatie van de glastuinbouw?
“Een belangrijke ontwikkeling is de toepassing van nieuwe IT (Industrie 4.0) technieken, zoals het gebruik van sensoren en de mogelijkheden om producten een unieke ID toe te kennen. Informatie-uitwisseling in de keten is een grote IT-waarde voor de sector, niet alleen voor het optimaliseren van processen in het individuele glastuinbouwbedrijf. Het is ook mogelijk om verbindingen te leggen tussen marktpartijen en consumenten en telers in de hele keten, bijvoorbeeld door een product een QR-code toe te kennen. Dat is mogelijk met sommige producten. De eindconsument heeft dan toegang tot meer informatie over het product – niet alleen over duurzaamheid, maar ook over de werkelijke beleving. Waar, hoe en door wie is het geteeld? Uit welk deel van de wereld komt deze plant oorspronkelijk? Dat laat consumenten een band opbouwen met het product. Dit alles wordt steeds gemakkelijker. De teler kan via deze verbinding ook meer informatie krijgen over de consumenten, over wat zij aantrekkelijk vinden en wat zij nodig hebben. Een andere ontwikkeling is teeltondersteuning met slimme AI-toepassingen.”
Jan is van mening dat de markt hiervoor vooral buiten Nederland ligt, waar minder tuinbouwkennis beschikbaar is. “De kennis die in Nederland beschikbaar is, geeft ons een leidende positie op het wereldtoneel. Samen weten we die kennis te integreren in systemen. Het moet natuurlijk wel werken. Als het veel gebruikt wordt, ontstaan er ongekende leereffecten om AI-toepassingen steeds beter te maken.
“Dataplatforms zijn ook een ontwikkeling die we de laatste jaren steeds meer zien opkomen. Natuurlijk is de technologie niet nieuw, en is deze in andere sectoren al veel duidelijker aanwezig. Maar de ontwikkeling waarbij leveranciers vooruitgaan en een dienstenpakket aanbieden voor telers is zowel nieuw als krachtig. We spreken hier over ‘servitization’, een innovatie voor de sector. In essentie is het een overstap van producten naar diensten. Wat hierbij significant is, is dat het vooral productbedrijven zijn die dit omarmen, en van binnenuit. Dat betekent een enorme verandering voor deze bedrijven, omdat ze gewend zijn producten te leveren (eenmalige transacties). Nu moeten ze permanente relaties met klanten gaan onderhouden. Ze verschuiven naar nieuwe verdienmodellen met diensten, en dit is een evolutie die echt kan versnellen.”
Hoe beoordeelt u het vermogen van de glastuinbouw om nieuwe technologieën te omarmen, vergeleken met andere sectoren?
“De reacties variëren. Sommigen vinden dat het heel langzaam gaat en anderen geloven dat het een zeer innovatieve sector is.” Jan geeft zijn eigen visie: “Telers gaan niet investeren in nieuwe technologieën die nog te ver weg zijn qua volwassenheid. Ontwikkelingen op lange termijn worden eerder opgepakt door kennisinstellingen, zoals universiteiten. Veel telers wachten eerder af wat er op langere termijn gebeurt. Als telers denken dat iets sneller waarde kan opleveren, gaan ze snel en daadkrachtig vooruit. Dan wordt de boel op scherp gezet. De glastuinbouw is inderdaad interessant en innovatief, maar dit moet vaak worden uitgelegd aan bijvoorbeeld studenten. Deze sector is niet de eerste die bij studenten opkomt. Wanneer ze nadenken over hun eerste baan, denken ze eerder aan bedrijven met trendy producten, zoals Nike. Maar ze kunnen zeer geïnteresseerd raken zodra ik de unieke positie van de Nederlandse glastuinbouw benadruk.”
Wat zijn de grootste uitdagingen voor de tuinbouwsector de komende vijf jaar?
“Nederland moet internationaal voorop blijven lopen. Dat is spannend, want ook bedrijven in het buitenland gaan sterk vooruit. Overheden en ondernemers daar geloven ook in het belang van het verbeteren van de voedselproductie in termen van kwantiteit en kwaliteit. Ik weet niet echt of we die voorsprong op alle gebieden kunnen behouden. Maar we kunnen wel degelijk een voorsprong opbouwen en behouden in technologieën zoals klimaatcomputers en autonoom telen. Dat komt omdat we de kennis hebben en die ook kunnen vertalen naar slimme oplossingen.”
Jan is van mening dat het wellicht iets moeilijker is om voorop te blijven als het gaat om de fysieke constructie van kassen. “Dit zijn immers fysieke componenten die relatief eenvoudig kunnen worden gerepliceerd. Dus ik geloof dat servitization door kassenbouwers belangrijk is om relevant te blijven op allerlei gebieden.”
Welke problemen belemmeren de sector om te versnellen en de wereldwijde concurrentie voor te blijven?
“Het ontwikkelingstempo is vrij traag, bijvoorbeeld de ontwikkeling van dataplatforms. Die markt ontwikkelt zich slechts in een gematigd tempo. Je moet oppassen dat je niet wordt ingehaald door anderen die dit soort diensten veel sneller introduceren.
“Het benodigde kapitaal komt ook op de markt. De vraag is wat dat zal betekenen voor innovatie, vooral op termijn. Enerzijds kan de sector dynamischer worden. Fondsen/investeerders fuseren bedrijven gemakkelijker dan een familiebedrijf. Maar anderzijds richten ze zich vaak op de kortere termijn. Wat betekent dat voor innovatie op langere termijn? De overheid financiert momenteel het werk van universiteiten. Dit is gericht op de langere termijn, maar moet ook naar de markt worden gebracht. Dat gebeurt onvoldoende. Het is belangrijk dat iemand in dit gat springt. En wie overbrugt de kloof tussen korte- en langetermijninnovatie?”
Welke tip zou u Blue Radix meegeven?
“Definieer uw onderscheidend vermogen goed. Gevestigde bedrijven hebben het voordeel van hun bestaande klantcontacten en data. U daarentegen heeft het voordeel van flexibiliteit. Benut uw flexibiliteit als relatief jong bedrijf. U bevindt zich in een geweldige positie, maar het vakgebied van AI evolueert snel. Overweeg wellicht verdere specialisatie in regio's, segmenten of functionaliteiten.”
